كقوله تعالى أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ أي بما لا ثبوت له و لا علم للّه متعلق به و أبى ان يردهم و قال انهم عتقاء للّه قال الطيبى هذا عطف على قوله و قال ما اراكم و ما بينهما قول الراوى معترض على سبيل التاكيد رواه ابو داود و شيخ عبد الحق دهلوى در اشعة اللمعات شرح مشكاة گفته و عن على رضى اللَّه عنه قال خرج عبدان الى رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و سلم گفت امير المؤمنين على كه بيرون آمدند بندگان و مملوكان از مكه از موالى و صاحبان خود گريخته و مسلمان شده بسوى آن حضرت عبدان بكسر عين و ضم آن و سكون با جمع عبد بمعنى مملوك يعنى يوم الحديبية يعنى آمدند روز حديبيه قبل الصلح پيش از صلحى كه واقع شد ميان آن حضرت و مشركان قريش اما بعد از صلح قرار بر آن بود كه هر كه ازيشان مسلمان شده بيايد بازگردانيده شود او را بسوى ايشان فكتب إليه مواليهم پس نوشتند بسوى آن حضرت صاحبان آن مملوكان قالوا يا محمد و اللَّه ما خرجوا إليك رغبة فى دينك گفتند أي محمد به خدا سوگند بيرون نيامده‌اند ايشان از جهت ميل و خواهش در دين تو و انما خرجوا هربا من الرق و بيرون نيامده‌اند مگر از جهت گريختن از بندگى و غلامى هرب بفتحتين گريختن فقال ناس صدقوا پس گفتند بعضى مردمان از قريش راست نوشته‌اند و گفته‌اند يا رسول اللَّه ردهم إليهم باز گردان اين غلامان را بر ايشان فغضب رسول اللَّه پس در خشم امد پيغمبر خدا صلّى اللَّه عليه و سلم فقال ما اراكم تنتهون يا معشر قريش پس گفت نمىبينم و نمىدانم شما را كه بازآييد از بىفرمانى و حكم نفس أي گروه قريش حتى يبعث اللَّه عليكم من يضرب رقابكم تا بفرستد خداى تعالى بر شما كسى را كه بزند گردنهاى شما را على هذا برين حكم يعنى بازگردانيدن آن غلامان و الحاق ايشان بدار حرب بعد از اسلام و أبى ان يردهم و اباء آورد آن حضرت و روا نداشت كه بازگرداند ايشان را و قال هم عتقاء اللَّه و گفت آن حضرت اين بنده‌ها آزاد كرده شده‌هاى خداى تعالىاند رواه ابو داود انتهى و ازين تشريحات رشيقه و تحقيقات انيقه شراح مصابيح و مشكاة بسيارى از الوان فضائح و انواع قبائح و اصناف معايب و اضراب مثالب عائد حال پر اختلال شيخين مىگردد كه اكثر آن خود بر ناظر بصير و متامل خبير واضح و روشن و لائح و مبرهنست و ليكن ذكر آن بالتمام انشاء اللَّه المنعام بايضاحات شافيه للمسقام و افصاحات وافيه بالمرام در مجلد حديث خاصف النعل خواهيم كرد فترقب وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ و از جمله موارد ممالات قبيحه و محالّ مداجات فضيحه حضرت عمر با منافقين واقعه‌ايست كه جناب رسالت‌مآب صلّى اللَّه عليه و آله و سلم در آن حكم داده بودند بقتل يكى از منافقين كه داخل مسجد نبوى شده مشغول صلاة گرديده بود آن حضرت صلّى اللَّه